Μιχάλης Τερζής

«Στρατηγού Μακρυγιάννη Λόγος Ιστορικός»

1821-2021. Μνήμη Ιστορική.

Ερμηνεύουν:

Κώστας Μακεδόνας, Κωστής Κωνσταντάρας

Αφηγητής:

Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 1: Ωδή στο Μακρυγιάννη (απόσπασμα)
Ποίηση: Άγγελου Σικελιανού
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 1: Η πατρίς της γεννήσεως μου
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 2: Ξύπνα Ραγιά
Στίχοι: Δημώδεις
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 2: Ο πόλεμος είναι η τύχη μας
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 3: Ο Πόλεμος είναι η τύχη μας
Ποιητικό Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»
Αφήγηση 3: Εβάσταξες στην άμυνα (Στο Σερπετζέ)
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 4: Βροντά βαρύ Νταούλι (Στο Σερπετζέ)
Στίχοι: Ηλίας Αναγνώστου
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 4: Ο Ήλιος εβασίλεψε Έλληνά μου
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 5: Ο Ήλιος Εβασίλεψε Έλληνά μου
Στίχοι: Γιάννη Μακρυγιάννη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 5: Αίνος (Πατρίς, να Θυμάσαι)
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 6: Αίνος (Πατρίς, να Θυμάσαι)
Ποιητικό Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 6: Η τύχη μάς έχει τους Έλληνες πάντοτε ολίγους
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 7: Χώρες του Ήλιου
Ποίηση: Γιώργου Σεφέρη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει η Ελεάνα Βαρελά
και το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 7: Τρεις του Σεπτέμβρη 1843. Η ΑΝΑΚΗΡΥΞΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 8: Δικαιοσύνη θέλουμε οι Έλληνες
Ποιητικό Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 8: Στο Μισολόγγι
Κείμενο Ποιητικό: Διονυσίου Σολωμού
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Σάββατο του Λαζάρου ξημερώνοντας Κυριακή των Βαΐων στα 1826
«Εκείθε με τους αδερφούς εδώθε με το χάρο»
Διονύσιος Σολωμός

Τραγούδι 9: Στο Μεσολόγγι
Στίχοι: Μιχάλη Τερζή
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Κλαρίνο Φίλιππος Τσεμπερούλης
Ερμηνεύει ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 9: Στο Φαληρέα
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 10: Ταμπούρι με τον ταμπουρά (Ετσάκισες το χέρι σου)
Στίχοι: Ηλία Αναγνώστου
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»
Αφήγηση 10: «Θεέ, πού είναι οι βασιλικές δικαιοσύνες…»
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 11: Σκορπάει Σκυλόδοντα το Φως
Ποίηση: Γιώργου Σεφέρη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 11: Κι αν με δικάσετε
Ποίηση: Γιώργος Σεφέρης
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 12: Κι αν με δικάσετε
Ποίηση: Γιώργου Σεφέρη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Αφήγηση 12: Γι’ αυτά Πολεμήσαμε
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης

Τραγούδι 13: Αυτό το λόγο θα σας πω (Στη Νεολαία μας)
Ποίηση: Κωστή Παλαμά
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύουν οι Κωστής Κωνσταντάρας – Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός»

Μιχάλης Τερζής
Φωτογραφία: Μιχάλης Σμαραγδής

Συμμετέχουν:

Μουσική Σύνθεση για: Ορχήστρα, Λαϊκό Τραγουδιστή, Βαρύτονο, Αφηγητή & Μικτή Χορωδία
Μουσική Σύνθεση: Μιχάλης Τερζής
Ποιητικά Κείμενα: Γιάννη Μακρυγιάννη, Διονυσίου Σολωμού, Κωστή Παλαμά, Άγγελου Σικελιανού, Γιώργου Σεφέρη.
Ερμηνεύουν: Κώστας Μακεδόνας, Κωστής Κωνσταντάρας
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Συμμετέχουν: Η Ορχήστρα «Δώρειον Μέλος», η Ελεάννα Βαρελά, το Φωνητικό σύνολο «Ρυθμός», Διδασκαλία Νίκος Χιώτογλου
Ενορχήστρωση, Διεύθυνση Ορχήστρας, Εναρμόνιση & Διεύθυνση Χορωδίας: Μιχάλης Τερζής
Φιλολογική Επιμέλεια: Ηλίας Αναγνώστου
Το σημαντικό εικαστικό έργο που κοσμεί το εξώφυλλο, είναι από τις Λαϊκές Λιθογραφίες του Σωτηρίου Χρηστίδη και συγκεκριμένα η Λιθογραφία «Η ΑΝΑΚΗΡΥΞΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΤΑΓΜΑΤΟΣ, ΤΑ ΣΥΜΒΑΝΤΑ ΤΗΣ Γ΄ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1843 ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ», το οποίο παραχωρήθηκε ευγενικά από το ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το οποίο ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ.
Ηχογράφηση / Μίξη / Mastering: Σάκης Γκίκας – Studio MYTHOS Αθήνα.
Ηχογράφηση Αφηγήσεων Λεωνίδα Κακούρη Studio Mixer Productions, Ηχολήπτης: Παναγιώτης Μπεγιάτης Αθήνα
Η ηχογράφηση της Χορωδίας «Ρυθμός», έγινε στο Βόλο στο Studio Record “N”. Ηχολήπτης: Νίκος Δεληστάθης
Σημειώσεις:
Σερπετζές: Το Ωδείον του Ηρώδου του Αττικού τον καιρό του Μακρυγιάννη.
Μεντρεσές: Οι Παλιές φυλακές των Αθηνών στην τοποθεσία «Ωρολόγιον Κυρρήστου» (Αέρηδες-Πλάκα)
“Πολιορκημένοι από στεριά και θάλασσα”: Στίχος του Γιάννη Ρίτσου από τη Ρωμιοσύνη («Τόσα Χρόνια»), εδώ αναφέρεται στο τραγούδι: «Στο Μεσολόγγι».

Κώστας Μακεδόνας
Λεωνίδας Κακούρης
Ηλίας Αναγνώστου
Κωστής Κωνσταντάρας
Νίκος Χιώτογλου

Λίγα λόγια του Μιχάλη Τερζή για το έργο του.

«Στρατηγού Μακρυγιάννη Λόγος Ιστορικός»
1821-2021. Μνήμη Ιστορική.
« Όταν ξεκίνησα τα πρώτα μουσικά σχεδιάσματα, αυτού του έργου, δεν υπήρχε καμία απολύτως βεβαιότητα, ότι θα ήταν δυνατή και η ηχογράφησή του.
Ποια εταιρεία σήμερα, θα αναλάβει το βάρος αυτής της παραγωγής, που είναι τόσο κοστοβόρα και χρονοβόρα…;
Αλλάξαν οι καιροί…!
Αδιέξοδο.
Αποφάσισα να στηριχθώ στα κείμενα των σοφών ποιητών μας.
Στα σημαντικότερα ίσως ποιητικά κείμενα που γράφτηκαν για το έπος της επανάστασης του 1821, αλλά και στον καθάριο στιβαρό, άναρχο λόγο του Μακρυγιάννη, που διεκτραγωδεί την δική του αλήθεια, όπως την βίωσε μέσα στην φωτιά του Πολέμου, αλλά και μετέπειτα στις διώξεις της εξουσίας..!
Βρίσκομαι τώρα μπροστά στην ζώσα ιστορική μνήμη και στα μνημεία αυτά του Ελληνικού Πολιτισμού, δηλαδή στα ποιητικά κείμενα..!
Όλα αυτά πρέπει να τα εναρμονίσω με την μουσική μου γραφή.
Αυτό το σχήμα όμως: Κείμενα ,Μουσική ,Αφηγητής, Χορός,
–Α! Κορυφαίος, ο Λαϊκός Τραγουδιστής, η συνείδηση του λαού δηλαδή «…ξύπνα καημένε μου ραγιά, ξύπνα να δεις την Λευτεριά..!» )
Β! Κορυφαίος του χορού και ο Βαρύτονος, σε μια φιλοσοφική ενατένηση, που αναλογίζονται και αναμετρούν την σκληρή μοίρα , τα πάθη , αλλά και την γρανιτένια πίστη για το δίκαιον του αγώνα γιά την Ελευθερία..!
« ..Ο πόλεμος είναι η τύχη μας λέει ο Μακρυγιάννης..!»
— με φέρνει μπροστά σε δύο σημαντικά πρότυπα :
Το Αρχαίο Δράμα και την Εκκλησιαστική Λειτουργία -που αφομοιώνει πολλά στοιχεία από το πρώτο- με τον Ιερέα ,τον χορό και τους δύο ψάλτες.
Αποφασίζω να χρησιμοποιήσω μικρά σύνολα, συμφωνικών και λαϊκών οργάνων, εγχόρδων νυκτών, πνευστών ,κρουστών.
Επιλέγω ο ήχος να είναι ,απέριττος, λιτός, διαυγής ,ώστε να τηρηθεί το ήθος της γνήσιας έκφρασης, της έντεχνης λαϊκής μας μουσικής.
Θα έλεγα ότι η μουσική αυτή είναι το αντιφέγγισμα από τον γαλαξία των καθάριων, σοφών λέξεων των ποιητών μας __ από τις οποίες αναβλύζει πάντοτε, ένα πλήθος μελωδιών__ και από την αυθεντική στιβαρή, ορεσίβια φωνή, του Γιάννη Μακρυγιάννη.
Παρ’ όλα αυτά, το ότι σήμερα αυτό το έργο , στέκει ολοκληρωμένο μπροστά σας ,αυτό έγκειται στην αποκοτιά την δική μου αφ’ ενός, μα και στην θέληση, όλων των καλλιτεχνών που συμμετείχαν με την ψυχή τους, για αυτό τον σκοπό.

Θερμές ευχαριστίες έχω για όλους τους συντελεστές.
Τα μέλη της ορχήστρας «Δώρειον Μέλος» για την αφοσίωση τους.

Θα ήθελα να τονίσω ιδιαιτέρως την τόσο σοβαρή προσέγγιση των τραγουδιών μου, από τον Κώστα Μακεδόνα, που αναδεικνύει μοναδικά τις δραματικές αποχρώσεις και το ιστορικό βάθος των ποιητικών κειμένων του έργου.

Την μεστή ωριμότητα του πολύπειρου, Κωστή Κωνσταντάρα, στα χορικά του έργου, όπου καταθέτει με συγκίνηση τα δραματικά επεισόδια των παθών του λαού μας, όπως τα βίωσε και ο ίδιος ο Μακρυγιάννης.
Τον Λεωνίδα Κακούρη, που με το απαράμιλλο κύρος και βάρος της φωνής του -ως αφηγητής, ερμηνεύει την δραματική πλοκή των ιστορικών κειμένων του Γιάννη Μακρυγιάννη, που είναι αποσπάσματα από τα Απομνημονεύματα του.

Τον Νίκο Χιώτογλου, για την διδασκαλία και την προσήλωσή του στην αρμονική ακρίβεια της χορωδίας «Ρυθμός» Βόλου, καθώς και όλα τα μέλη της.
Θέλω να σταθώ ιδιαιτέρως στην συμβολή του παλαιού μου φίλου Ηλία Αναγνώστου, ο οποίος όχι μόνο έκανε την φιλολογική επιμέλεια του έργου, αλλά από την αρχή της διαδικασίας ήτανε πάντα δίπλα μου, με την πολύτιμη γνώμη του.

Τους Ηχολήπτες μου: Τον Θανάση Γκίκα, που είχε την γενική ευθύνη της ηχογράφησης.
Τον Παναγιώτη Μπεγιάτη, το Νίκο Δεληστάθη.
Ευχαριστίες στην εταιρεία F.M Records που ανέλαβε τελικά με ενδιαφέρον, την Ψηφιακή έκδοση και κυκλοφορία του έργου.
Α!. Ένας καλός οιωνός.

Έχοντας αποκομίσει το χαμηλό ενδιαφέρον και τον προβληματισμό, κάποιων καλών εταιρειών δίσκων, που αποτάθηκα και αναλογιζόμενος τις δυσκολίες, απελπίστηκα και σκεφτόμουν να εγκαταλείψω το εγχείρημα.
Στην διαδρομή όμως για την επιστροφή στο σπίτι μου και ψάχνοντας αορίστως κάτι, χωρίς να συνειδητοποιώ ακριβώς τι, πέφτει στα χέρια μου το καταπληκτικό εικαστικό έργο – Οι Λιθογραφίες,του Λαϊκού ζωγράφου, της τότε εποχής, Σωτηρίου Χρηστίδη—

«Η ΑΝΑΚΗΡΥΞΙΣ ΤΟΥ ΣΤΝΤΑΓΜΑΤΟΣ»
«Τα συμβάντα της Γ! Σεπτεμβρίου 1843 ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ»
που κοσμεί το εξώφυλλο της έκδοσης αυτής-
Έμεινα άναυδος, θεώρησα αυτή την απρόσμενη τύχη, «Καλόν Οιωνό» και μπήκα τελικά στην περιπέτεια.

Β! Δισκολίες:
Όταν ήρθε η ώρα να ηχογραφήσω τα χορωδιακά μέρη ,με μια εξαιρετική Αθηναϊκή Χορωδία — βρισκόμασταν ήδη ,στην μεγάλη έξαρση της πανδημίας του Covid 19—με τις μεταλλάξεις του .
Πως να περάσεις σκεφτόμουν στο στούντιο, 40 χορωδούς.
Αδύνατον…!
Μου αντιπρότειναν να ηχογραφήσουμε τα τραγούδια κατά τετράδες και σε μακρινή απόσταση ο ένας χορωδός από τον άλλο. (χάνεται έτσι η συνοχή, σκέφθηκα..)
Αυτό κατέστη τελικά αδύνατον.
Έτσι βρέθηκε η λύση στον Βόλο.
Ο αγαπητός μου φίλος Νίκος Χιώτογλου ,εξαίρετος συνθέτης και μαέστρος που διευθύνει την χορωδία «Ρυθμός» Βόλου, θέλησε ευχαρίστως να συμπράξει.
Στον Βόλο λοιπόν ηχογραφήθηκε η χορωδία από ένα σύνολο ικανότατων και ευγενικών
νέων παιδιών που απαρτίζουν την καλή αυτή χορωδία.
Τέλη Μαΐου 2022, σημειώσεις από το Studio.
Οι ηχογραφήσεις ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2021.

Μιχάλης Τερζής

Εισαγωγικά ακούγεται-από την χορωδία- η πολεμική ιαχή των Αρχαίων Ελλήνων: «Α! ΛΑ! ΛΑ! – Α! ΛΑ! ΛΑ!»

Τραγούδι 1
«Ωδή στο Μακρυγιάννη»
(Απόσπασμα)
Ποίηση: Άγγελου Σικελιανού
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει: Το Φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»

Απ’ τις σκόνες σκεπασμένο,
το δίστομο σπαθί του λόγου σου
στον Ήλιο Μακρυγιάννη.
Κι απάνω και στις δυο πλευρές γραφή.
Χαρά σε κειον που πρωτοσήκωσε απ’ το χώμα, αυτή τη σπάθα
και τέτοια διάβασε επάνω της Βαγγέλια.
Γιάννης Μακρυγιάννης «…Απάνω στην αλήθεια μου, ακόμα και τον θάνατο τον δέχομαι, τι τόσες φορές τον θάνατο εζύγωσα, αδερφοί μου μα δε με πήρε, που για τούτο τον θάνατο καταφρονώ, κι απάνω στην αλήθεια μου πεθαίνω»

Αφήγηση 1
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
«Η Πατρίς της γεννήσεώς μου»
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Η πατρίς της γεννήσεώς μου είναι από το Λιδορίκι. Χωριό του Αφηγητήςονομαζόμενον Αβορίτη.
Τρεις ώρες είναι μακριά το άλλο το χωριό, πέντε καλύβια.
Οι γοναίγοι μου πολύ φτωχοί και η φτώχεια αυτείνη ήρθε από την αρπαγή των ντόπιων Τούρκων και των Αρβανίτων του Αλή-πασά.
Και όταν ήμουνε ακόμα εις την κοιλιά της μητρός μου, μίαν ημέρα πήγε δια ξύλα εις τον λόγκον.
Φορτώνοντας τα ξύλα στον ώμο της, φορτωμένη εις τον δρόμον, εις την ερημιά, την έπιασαν οι πόνοι και γέννησε εμένα.
Μόνη της η καημένη και αποσταμένη εκιντύνεψε και αυτείνη τότε και εγώ.
Ξελεχώνεψε μόνη της και συγυρίστη.
Φορτώθη ολίγα ξύλα και έβαλε και χόρτα απάνου εις τα ξύλα και από πάνου εμένα και πήγε εις το χωριόν.
Σε κάμποσον καιρόν έγιναν τρία φονικά εις το σπίτι μας και χάθη και ο πατέρας μου.
Οι Τούρκοι του Αλή-πασά θέλαν να μας σκλαβώσουνε.
Τότε δια νυχτός όλη η φαμελιά και όλο μας το σόι σηκώθηκαν και έφυγαν και ή θα παγαίνουν εις την Λιβαδειά να ζήσουνε εκεί.
Θα πέρναγαν από ’να γιοφύρι του Λιδορικιού ονομαζόμενον Στενό. Δεν πέρναγε από άλλο μέρος το ποτάμι.
Εκεί φύλαγαν οι Τούρκοι να περάσουν να τους πιάσουνε.
Και δεκαοχτώ ημέρες γκιζερούσαν εις τα δάση όλοι κι έτρωγαν αγριοβέλανα και εγώ βύζαινα κι έτρωγα αυτό το γάλα.
Μη υποφέρνοντας πλέον την πείνα, αποφάσισαν να περάσουνε από το γιοφύρι. Και ως βρέφος εγώ μικρό, να μην κλάψω και χαθούνε όλοι, αποφάσισαν και με πέταξαν εις το δάσος, εις τον Κόκκινον ονομαζόμενον, και προχώρεσαν δια το γιοφύρι.
Τότε μετανογάει η μητέρα μου και τους λέγει: «Η αμαρτία του βρέφου θα μας χάσει», τους είπε:
«Περνάτε εσείς και σύρτε εις το τάδε μέρος και σταθήτε… το παίρνω κι αν έχω τύχη και δεν κλάψει, διαβαίνομε»…
Η μητέρα μου κι ο Θεός μας έσωσε.
[…]
Έγινα ως δεκατέσσερων χρονών και πήγα εις έναν πατριώτη μου εις Ντεσφίνα. Στάθηκα με εκείνον μιαν ημέρα.
Ήταν γιορτή και παγγύρι τ’ Αγιαννιού.
Μο ’δωσε το ντουφέκι του να το βαστώ. Εγώ θέλησα να το ρίξω. Ετζακίστη.
Τότε μ’ έπιασε σε όλον τον κόσμον ομπρός και με πέθανε εις το ξύλο. Δεν μ’ έβλαβε το ξύλο τόσο, περισσότερον η ντροπή του κόσμου.
Τότε όλοι τρώγαν και πίναν και εγώ έκλαιγα.
Αυτό το παράπονον δεν ηύρα άλλον κριτή να το ειπώ να με δικιώση.
Έκρινα εύλογον να προστρέξω εις τον Αϊγιάννη, ότι εις το σπίτι του μό ’γινε αυτείνη η ζημιά και η ατιμία.
Μπαίνω την νύχτα μέσα εις την εκκλησιά του και κλειω την πόρτα κι αρχινώ τα κλάματα με μεγάλες φωνές και μετάνοιες:
«Τι είναι αυτό οπού ’γινε σ’ εμέναν, γομάρι είμαι να με δέρνουν;»
Και τον περικαλώ να μου δώση άρματα καλά κι ασημένια και δεκαπέντε πουγγιά χρήματα και εγώ θα του φκιάσω ένα μεγάλο καντήλι ασημένιον.
Με τις πολλές φωνές κάμαμεν τις συμφωνίες με τον άγιον.

Τραγούδι 2
«Ξύπνα Ραγιά»
Στίχοι: Δημώδεις – Προσαρμογή : Μιχάλης Τερζής
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει: Το φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Διψούν οι κάμποι για νερό
και τα βουνά για χιόνια,
διψούνε και για λευτεριά
οι σκλάβοι τόσα χρόνια.
ΡΕΦΡΕΝ 1
Ξύπνα καημένε μου ραγιά.
Ξύπνα να δεις τη Λευτεριά.
Κοιμούμαι μ’ ένα όνειρο
ξυπνώ με μιαν ελπίδα
να ιδώ κι εγώ μια μέρα φως
Ελεύθερη Πατρίδα.
ΡΕΦΡΕΝ 2
Ξύπνα καημένε μου ραγιά.
Ξύπνα να δεις τη Λευτεριά.
Ραγιά καημένε μου ραγιά
για σήκω το κεφάλι
τη δόξα που ’χες μια φορά
απόκτησέ την πάλι.
ΡΕΦΡΕΝ 3
Ξύπνα καημένε μου ραγιά
Ξύπνα να δεις τη Λευτεριά.

Αφήγηση 2
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
«Ο Πόλεμος είναι η τύχη μας»
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Όταν σηκώσαμεν την σημαία αναντίον της τυραγνίας, ξέραμεν ότ᾿ είναι πολλοί αυτείνοι και μαθητικοί κι έχουν και κανόνια κι όλα τα μέσα.
Εμείς απ᾿ ούλα είμαστε αδύνατοι. […]
Άναψε ο πόλεμος από παντού. Τα πολεμοφόδια σώθηκαν. Με τα ραβδιά δεν πολεμούν. Πολεμούν με ντουφέκια. Εμείς έχομεν ραβδιά. Ξύλα. […]
Τρομάξαμεν να πάρωμεν ολίγα ντουφέκια από τους Τούρκους, να πολεμήσουμεν…
Εμείς… οι ξυπόλυτοι και οι γυμνοί. […]
Τότε κάπνισαν τα μάτια μου. Και στράγγιξε και το αίμα μου όλο. […]
Ίσασα τις πιστιόλες μου, το γιαταγάνι μου, έκαμα την προσευκή μου, είπα και του παιδιού, μο ᾿φερε κάμποσο ρακί και ήπια ν’ αυγατήσει το σπίρτο και να βγω με το γιαταγάνι έξω…[…]
Και τους δίνομεν ένα χαλασμόν κι αφήνουν και κούλιες και περιβόλι. […]
Λέγω εις τους αναγνώστες μου, οι τρακόσοι αυτείνοι δεν ήταν άνθρωποι, ήταν αϊτοί στα ποδάρια και λιοντάρια εις την καρδιά. […]
Στην θέσιν οπού επέθανες εσύ Λεωνίδα, με τους τρακόσους σου, πέθαναν κι αυτείνοι δια την θρησκεία και πατρίδα. […]
Ότι η τυραγνία των Τούρκων, δεν υποφέρνονταν πλέον. Και δι’ αυτείνη την τυραγνία, οπού δεν ορίζαμεν ούτε βιόν, ούτε τιμή, ούτε ζωή αποφασίσαμεν να σηκώσωμεν άρματα αναντίον αυτής της τυραγνίας. Είτε θάνατος, είτε λευτεριά. […]

Τραγούδι 3
«Ο Πόλεμος είναι η τύχη μας»
Κείμενο Ποιητικό: Γιάννη Μακρυγιάννη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει: Το Φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Ο Πόλεμος είναι η τύχη μας
Ο Πόλεμος είναι η τύχη μας
Θεέ δώσε μας γνώση κι αρετή
Να σωθούμε
Να μη χαθούμε παράωρα.
Ότι είμαστε ολίγοι οι Έλληνες
Ότι είμαστε ολίγοι οι Έλληνες
Πεζούρα και καβαλαρία
Ούτε τ’ αναγκαία του Πολέμου όλοι
Κι οι Τούρκοι πλήθος.

Αφήγηση 3
«Εβάσταξες στην άμυνα» (Στο Σερπετζέ)
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Αφού μάθαν οι Αθηναίοι ότι έρχεται ο Κιτάγιας, με ζήτησαν εις τον Φαβιέ, ότ’ ήμουν εις την οδηγία του […]
Και με διόρισαν μ’ άλλους δύο Αθηναίους. […]
Και πολεμούσαμεν νύχτα και ημέρα τριάντα τέσσερες ημέρες. […]
Ο Κιτάγιας χάλαγε τα τείχη με τα κανόνια κι εμείς φκειάναμεν. Και καταφανιστήκαμεν εις τον σκοτωμόν και πληγωμόν. […]
Μιαν αυγήν, μιαν ώρα να φέξη, αφού γκρέμισε σε πολλά μέρη της πόλεως τα τείχη και δεν μας άφηναν τα κανόνια τ’ ακατάπαυστα να τα μερεμετίσουμεν, τότε μπήκαν οι Τούρκοι.
Τους μέθυσε πρώτα με ρούμι και μπήκαν από τρεις μεριές. […]
Και ανακατωμένοι με αυτούς πήγαμεν πολεμώντας εις το Κάστρον. […]
Εις τα μπροστινά τείχη τα μακρύτερα, οπού ’ναι πρόσωπον των Πατησίων, φυλάγαμεν οι Αθηναίοι με ανθρώπους του Γκούρα και χωργιάτες, από τις Κολώνες, τον Αγιώργη, ως το ριζό του Κάστρου…..!
Τέσσερες αδρασκελιές μακρυά και λιγότερον, ήταν τα χαρακώματα των Τούρκων… Ότι σ’ εκείνο το μέρος είναι και τα στόματα των Λαγουμιών τους και τα δικά μας . […]
Κι αφανιστήκαν οι άνθρωποι από τα κανόνια και μπόμπες. […]
Γιόμωσε τάφους απάνου το κάστρο και τους χώναμεν… στον Σερπετζέ.

Τραγούδι 4
«Βροντά βαρύ Νταούλι» (Στο Σερπετζέ)
Στίχοι: Ηλίας Αναγνώστου
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει: Το Φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Η μέρα θέλει πόλεμο
βροντά βαρύ νταούλι
κι η νύχτα ύπνο του λαγού
στο βράχο καραούλι.
Ρεφρέν 1
Κρατήσαμε το Σερπετζέ
με δόντια και με νύχια
για τούτα τα προγονικά
λευκά μαρμαρολίθια.
Στραγγίξαμε το αίμα μας
στη μεσιανή καμάρα
και κάπνισαν τα μάτια μας
στης μάχης την αντάρα.
Ρεφρέν 2
Κρατήσαμε το Σερπετζέ
με δόντια και με νύχια
για τούτα τα προγονικά
λευκά μαρμαρολίθια.
Ταγοί και σκέπη μας εκεί
οι Μαραθωνομάχοι
για να μη νιώθουμε ποτέ
πως είμαστε μονάχοι.
Ρεφρέν 3
Εβάσταξες στην Άμυνα
με δόντια και με νύχια
για τούτα τα προγονικά
λευκά μαρμαρολίθια.

Αφήγηση 4
«Ο ήλιος εβασίλεψε Έλληνά μου»
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Τότε έκατζε ο Γκούρας και οι άλλοι και φάγαμεν ψωμί. Τραγουδήσαμεν κι εγλεντήσαμεν.
Με περικάλεσε ο Γκούρας κι ο Παπακώστας να τραγουδήσω.
Ότ’ είχαμεν τόσον καιρόν οπού δεν είχαμεν τραγουδήσει.
Οπού μας έβαλαν οι ’διοτελείς και ’γγιχτήκαμεν δια να κάνουν τους κακούς τους σκοπούς.
Τραγουδούσα καλά… Τότε λέγω ένα τραγούδι.
Ο Ήλιος εβασίλεψε Έλληνά μου…. Βασίλεψε.
Και το Φεγγάρι εχάθη […]
Ο μαύρος ο Γκούρας αναστέναξε και μου λέγει:
«Αδελφέ Μακρυγιάννη, σε καλό να το κάμει ο Θεός. Άλλη φορά δεν τραγούδησες τόσο παραπονεμένα.
Αυτό το τραγούδι σε καλό να μας βγει».
«Είχα κέφι», του είπα, «οπού δεν τραγουδήσαμεν τόσον καιρόν…». Ότι εις τα ορδιά πάντοτες γλεντούσαμεν. […]

Τραγούδι 5
«Ο Ήλιος Εβασίλεψε Έλληνά μου»
Στίχοι: Γιάννη Μακρυγιάννη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει: Το φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Ο Ήλιος εβασίλεψε και το φεγγάρι εχάθη
Έλληνά μου.
Κι ο καθαρός αυγερινός
που πάει κοντά στην πούλια
Έλληνά μου.
Τα τέσσερα κουβέντιαζαν
και κρυφοκουβεντιάζουν.
Γυρίζει ο Ήλιος και τους λέει
γυρίζει και τους κραίνει:
–Εψές όπου βασίλεψα
πίσω από μια ραχούλα
άκσα γυναίκεια κλάματα
κι αντρών τα Μοιρολόγια.
Γι’ αυτά τα Ηρωικά κορμιά
στον κάμπο ξαπλωμένα.
Και μεσ’ το αίμα το πολύ
είναι όλα βουτηγμένα.
Για την Πατρίδα πήγανε
στον Άδη τα καημένα…

Αφήγηση 5
«Αίνος» (Πατρίς να Θυμάσαι)
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Πατρίς, να μακαρίζεις γενικώς όλους τους Έλληνες.
Ότι θυσιάστηκαν δια σένα. Για να σ’ αναστήσουν. Να ξαναειπωθείς Λεύτερη Πατρίδα.
Όπου ήσουν χαμένη και σβησμένη από τον κατάλογο των Εθνών.
Να θυμάσαι και να λαμπρύνεις, εκείνους όπου θυσιάστηκαν εις την Αλαμάνα και εις τις θέσεις των Θερμοπύλων.
Κι εκείνους όπου αποφασίστηκαν και κλείστηκαν σε μια Μαντρούλα με πλίθες, εις το χάνι της Γραβιάς,
Πολεμώντας σαν Λιοντάρια…! […]
Πόσοι σκοτώθηκαν εις του Άργους τον κάμπο, εις το Μανιάκι και στ’ Ανάπλι […]
Πόσοι σκοτώθηκαν εις την Μεσσηνία κι ύστερα εις την Τριπολιτσά… εις τα χωριά, όπου χάθηκε και ο Πάνος Κολοκοτρώνης…! […]

Τραγούδι 6
«Αίνος» (Πατρίς, να Θυμάσαι)
Κείμενο Ποιητικό: Γιάννη Μακρυγιάννη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κωστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει: Το Φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Πατρίς,
Να μακαρίζεις γενικώς όλους τους Έλληνες
ότι θυσιάστηκαν για να σ’ αναστήσουν,
να ξαναειπωθείς Ελεύτερη Πατρίδα.
Όπου ήσουν χαμένη και σβησμένη από τον Κατάλογο των Εθνών.
Να θυμάσαι και να λαμπρύνεις εκείνους, όπου πρωτοθυσιάστηκαν εις την Αλαμάνα και εις τις θέσεις των Θερμοπύλων.
Κι εκείνους όπου αποφασίστηκαν και κλείστηκαν σε μια μαντρούλα με πλίθες, εις το χάνι της Γραβιάς… Πολεμώντας σαν Λιοντάρια!
Πόσοι σκοτώθηκαν εις του Άργους τον κάμπο εις τα Δερβενάκια και εις τ’ Ανάπλι.
Πόσοι σκοτώθηκαν εις την Μεσσηνία κι ύστερα εις την Τριπολιτσά… εις τα χωριά, όπου χάθηκε και Ο Πάνος Κολοκοτρώνης!

Αφήγηση 6

«Η τύχη μάς έχει τους Έλληνες πάντοτε ολίγους»
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Σε ολίγες ημέρες ήρθε του Πετρόμπεγη ο αδερφός ο Κατζής και μου λέγει: « Ήμουν εις το Νιόκαστρον. Κι ο Μπραΐμης μας στένεψε πολύ.
Και γυρεύουν να μας πάρουν και το Νιόκαστρον, τους Παλαιοβαρίνους.» […]
Τότε σαν ήρθε ο Μπραΐμης στέλνει έναν Τούρκο απ’ όξω το κάστρο να μιλήσωμεν.
Του λέμε: «Τι ορίζεις»; «Ο Πασάς μ’ έστειλε ν’ αφήσετε το κάστρο να φύγετε, να μη χαθήτε»
«Δεν πρέπει ο Πασάς», του είπαμε, «να μας λυπάται τόσο, ας κοπιάσει να το πάρει με πόλεμο, κι όταν μας κυργέψη, φαίνεται η ευσπλαχνία του.
Και σύρε εις την δουλειά σου». […]
Μπήκαμεν πίσου εις το κάστρο. Μας αφάνισαν τα κανόνια του.
Ο Μπραΐμης πήρε το κάστρο με συνθήκες. [..]
Αυτείνη η μέρα, αδελφοί αναγνώστες, ήταν πολύ φαρμακερή δια την πατρίδα, όπου χάσαμε τόσα παλληκάρια και σημαντικούς άντρες, στεργιανούς και θαλασσινούς! […]
Κατεβήκαμεν εις τους Μύλους τ’ Αναπλιού.
Εκεί οπού ᾿φκειανα τις θέσες εις τους Μύλους ήρθε ο Ντερνύς να με ιδεί.
Μου λέγει:
«Τι κάνεις αυτού Μακρυγιάννη; Αυτές οι θέσες είναι αδύνατες, τι πόλεμον θα κάμετε με τον Μπραΐμη αυτού;
Του λέγω: «είναι αδύνατες οι θέσες κι εμείς, όμως είναι δυνατός ο Θεός, οπού μας προστατεύει.
Ότι αρχή και τέλος, παλαιόθεν και ως τώρα, όλα τα θερία πολεμούν να μας φάνε και δεν μπορούνε.
Τρώνε από μας και μένει και μαγιά.
Η θέση οπού είμαστε σήμερα εδώ είναι τοιούτη και θα ιδούμεν την τύχη μας οι αδύνατοι με τους δυνατούς.
“Τρε-μπιεν», λέγει κι αναχώρησε ο Ναύαρχος

Τραγούδι 7

«Χώρες του Ήλιου»
Ποίηση: Γιώργου Σεφέρη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει: Το φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Χώρες του Ήλιου
και δεν μπορείτε ν’ αντικρίσετε τον Ήλιο.
Χώρες του ανθρώπου
και δεν μπορείτε ν’ αντικρίσετε τον άνθρωπο.
ΡΕΦΡΕΝ
Τούτες τις πέτρες τις εσήκωσα όσο βάσταξα
Τούτες τις πέτρες τις αγάπησα όσο βάσταξα
Τούτες τις πέτρες τη μοίρα μου.
Στην πέτρα της υπομονής προσμένουμε το θάμα. (04΄)

Αφήγηση 7
« Η 3η του Σεπτέμβρη 1843: Η ΑΝΑΚΗΡΥΞΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ»
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
….Να σου μιλήσω φοβώμαι από την τζελατίνα των Μπαβαρέζων, με κόβουν.
«Πού τσάκισες αυτό το χέρι»; Στο Μισολόγγι, μου λέγει. «Πού το τσάκισα εγώ αυτό»; Στούς Μύλους του Αναπλιού.
«Διατί τα τσακίσαμεν»; Διά την λευτεριάν της πατρίδος.
«Πού ’ναι η λευτεριά και η δικαιοσύνη; Σήκου απάνου». Τον παίρνω και πάμεν και τον ορκίζω …αλλά η εξουσία είχε ξερές υποψίες!
Ο όρκος ήταν, να μην είμαστε ούτε Συνταματικοί, ούτε Κυβερνητικοί, ούτε σε ξένη δοξασία, Άγγλοι, Γάλλοι, Ρούσοι.
Να τους σεβώμαστε αυτούς όλους δια την ευεργεσία τους και να μας αφήσουν ήσυχους … εμάς και τον Βασολέα μας…
Όμως. Τα κακά άξαιναν εις το κράτος, πολλές κατάχρησες γένονταν.
Τότε γύρεψαν οι δανειστές μας το χρεόλυτρο, και Πρέσβες μας βίασαν πολύ.
Μιαν ημέρα τον Αύγουστον μήνα του 1843 ανταμώνω τον Καλλέργη εις το παζάρι.
Μπήκαμεν εις ομιλία δια τα δεινά της πατρίδας .
Τότε αγροικηθήκαμεν σε όλα, μείναμε σύμφωνοι και τον όρκισα.
Αφού ανταμωθήκαμε όλοι, ο Καλλέργης, ο Σπυρομήλιος κι εγώ, εκρίναμεν εύλογον να βαρέσουμεν το βράδυ ξημερώνοντας (τρεις του μηνός …Σεπτέμβρη)
Μετανογάει ο Καλλέργης όλο το ταχτικό, οι αξιωματικοί και δεν βαρούνε.
Την αυγή με πλάκωσε ο Τζήνος με πολλούς χωροφύλακες κι άλλους… μο ’ζωσαν το σπίτι.
Τότε απολπίστηκα και ήμουν χαμένος και όλο μου το σπίτι.
Τότε έκλεισα την πόρτα και μπήκα μέσα. Μου λέγει η φαμελιά μου: «Τι ’ναι αυτό οπού έκαμες»;
Τότε βλέποντας αυτείνη την δυστυχία του σπιτιού μου και με τα λόγια αυτά και τις φωνές και τους δαρμούς του μου ’ρθε από αυτά όλα στο μυαλό μια πικρή λύπη …και μου είπε ο λογισμός μου. Πήρα αθώους ανθρώπους εις τον λαιμό μου! Και τι στοχάστηκα.
Πιάνω και φτειάνω μιαν σημαία και γράφω «Εθνική Συνέλεψη Σύνταγμα. Λέγω. Εις το όνομα του Θεού και της βασιλείας του σηκώνεται η σημαία της πατρίδος.
Τελειώνοντας αυτό φτειάνω την διαθήκη μου. Την δίνω της γυναικός μου και της λέγω.
Πάρ’ το αυτό το χαρτί και βάλ’ το σε μια πέτρα από κάτου, να είναι σίγουρο να μην κάψουν το σπίτι και καγεί κι αν πάθω εγώ , να το ’χετε εσείς και να ακολουθήσετε καθώς γράφω.
Τότε ησύχασε η ψυχή μου και το σώμα μου έλαβε άλλην ψύχωσιν!
…Τότε κινήθη και το ταχτικόν και το ιππικόν με τον Καλλέργη και Σκαρβέλη. Ακούγοντας τους ντουφεκισμούς μας και πήγαν εις το παλάτι…. Πήγα και εγώ.
Τότε τους μίλησα. Εμείς θέλομεν να μας δώσει ο βασιλέας μας εκείνο όπου αποχτήσαμεν με το αίμα μας και τις θυσίες μας. Και να μας κυβερνάγη ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΣ.

Τραγούδι 8
«Δικαιοσύνη θέλουμε οι Έλληνες»
Κείμενο Ποιητικό: Γιάννη Μακρυγιάννη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κώστής Κωνσταντάρας
Συμμετέχει: Το φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Δικαιοσύνη θέλουμε οι Έλληνες,
Δικαιοσύνη.
Ότι χύσαμε ποταμούς αίματα.
Και την Δικαιοσύνη δεν τη βλέπουμε. (03΄)

Αφήγηση 8
«Στο Μισολόγγι»
Κείμενο Ποιητικό: Διονυσίου Σολωμού
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Σάββατο του Λαζάρου ξημερώνοντας Κυριακή των Βαΐων στα 1826
«Εκείθε με τους αδερφούς
εδώθε με το χάρο»
Διονύσιος Σολωμός

Τραγούδι 9

«Στο Μεσολόγγι»
Στίχοι: Μιχάλη Τερζής
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει: Το φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Από στεριά και θάλασσα
Πολιορκημένοι οι Έλληνες.
Στο Μεσολόγγι, Στο Μεσολόγγι.
Με μιαν απόφαση
Ελευθερία ή Θάνατος.
ΡΕΦΡΕΝ 1
Θα χαμηλώσουν τα βουνά
το κύμα θα ημερέψει
για να διαβούνε οι ψυχές
στο φως να περπατήσουν.
Λεύτερες σαν τον Άνεμο
Λεύτερες σαν Γεράκια
Όπου πετούνε στα ψηλά
κι έχουν τον Ήλιο αγνάντι.
ΡΕΦΡΕΝ 2.
Θα χαμηλώσουν τα βουνά
το κύμα θα ημερέψει
για να διαβούνε οι ψυχές
στο φως για να περάσουν.
Λεύτερες σαν τον Άνεμο
Λεύτερες σαν Γεράκια
Όπου πετούνε στα ψηλά
κι έχουν τον Ήλιο αγνάντι !

Αφήγηση 9

«Στο Φαληρέα»
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Παντού εις την Πατρίδα Τούρκοι, και το κάστρο των Αθηνών, όπου ήταν η ελπίδα της Ελλάδος , κινδύνευεν και σαν χάνεταν αυτό, και η πατρίς κακή τύχην είχε […]
… Τότε μ’ ανταμώνει ο Γρόπιος πρόξενος της Αούστριας —ήταν φίλος μου— και μου λέγει:
Πού θα πας, Μακρυγιάννη […]. Τι στρατόπεδο θα κάμεις; θα κιντυνέψεις κι ο ίδιος και οι άνθρωποί σου […]. Η διοίκηση τα μέσα δεν τα ’χει…
Είναι ένας Άγγλος, τον λένε Γκόρδον, βάνει τα μέσα του πολέμου, όσα χρήματα χρειαστούν.
Τον κάνεις καμπούλι να του παραχωρήσεις την θέση σου, να τον κάμεις αρχηγόν αυτής της εκστρατείας, να βάλει αυτός τα χρήματα;
Του λέγω του Γρόπιου: «Σύρε πες, το κάνω αυτό και του το δίνω εγγράφως».
Έγινε Ναύαρχος ο Κόχραν, αρχιστράτηγος ο Τζούρτζης.
.
Ρίξαμεν εις το πασιά λιμάνι.
Τότε τα μπαγιράκια κινήθηκαν απάνου μας.
Αφού είδε αυτά, πήρε κοντά ως δυο χιλιάδες ανθρώπους και ήρθε κι έπιασε το Τζερατζίνη ο Καραϊσκάκης. […]
Τότε συναχτήκαμεν όλες οι κεφαλές εις το τζαντίρι του Καραϊσκάκη και μιλήσαμεν να γένη το κίνημα για την Αθήνα.
Πλάκωσαν και Τούρκοι πεζούρα και καβαλαρία.
Άναψε ο πόλεμος πολύ.
Τότε σε ολίγον μαθαίνω ότι βαρέθη ο Καραϊσκάκης.
Πάγω εκεί, μαζευόμαστε, τηράμεν, ήταν βαρεμένος εις τ’ ασκέλι παραπάνου, εις τα φτενά.
Μαζωχτήκαμεν όλοι εκεί. Μας είπε με χωρατά.
Εγώ πεθαίνω. Όμως εσείς να είστε μονιασμένοι και να βαστάξετε την πατρίδα!
Τον πήγαν εις το καράβι..
Την νύχτα τελείωσε και τον πήγαν εις την Κούλουρη και τον τάφιασαν.
Σκοτώνοντας ο Καραϊσκάκης, σκούργιασαν τα ντουφέκια τους, στόμωσαν τα σπαθιά τους.
Τότε είδαμεν πόσα δράμια ζυγιάζει ο καθείς!

Τραγούδι 10

«Ταμπούρι με τον Ταμπουρά»
(Ετσάκισες το χέρι σου)
Στίχοι: Ηλία Αναγνώστου
Μουσική:Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει: Το φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Ετσάκισες το χέρι σου
για τη γυμνή σου αλήθεια.
Γυμνή χωρίς τα φράγκικα
και ξενικά ψιμύθια.
ΡΕΦΡΕΝ 1
Ταμπούρι με τον ταμπουρά
έστησες για το δίκιο
μεσ’ σε γυναίκεια κλάματα
και Μοιρολόι αντρίκιο.
Εβάσταξες στην Άμυνα
τι κι αν σε φοβερίζουν
τις μέρες και τη μοίρα μας
ακόμα τις ορίζουν.
ΡΕΦΡΕΝ 2
Ταμπούρι με τον ταμπουρά
έστησες για το δίκιο
Μεσ’ σε γυναίκεια κλάματα
και Μοιρολόι αντρίκιο.
Ετσάκισες το χέρι σου
μα η ψυχή αντέχει
κάθε σου βήμα στη ζωή
την περηφάνεια έχει.
ΡΕΦΡΕΝ 3
Ταμπούρι με τον ταμπουρά
έστησες για το δίκιο
Μεσ’ σε γυναίκεια κλάματα
και Μοιρολόι αντρίκιο.

Αφήγηση 10
«Θεέ πού είναι οι βασιλικές δικαιοσύνες…» (Στο Μεντρεσέ)
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Θεέ, πού είναι οι βασιλικές δικαιοσύνες; Με τέτοιες δικαιοσύνες ήθελαν να κόψουν τους πρωταγωνιστάς ως κακούργους.
Τον Κολοκοτρώνη, τον Κολιόπουλον, τον Κριτζώτη, τον Τζαβέλα, τον Γρίβα, τον Μαμούρη, τον Ρούκη, τον Ντουμπιώτη, τον Αποστολάρα, τον Μήλιον κι άλλους πολλούς τοιούτους. […]
Γιομάτες οι φυλακές από αγωνιστές και στα σοκάκια σου διακονεύουν αυτοίνοι οι αγωνισταί, οπού χύσανε το αίμα τους διά να ξαναειπωθεί «πατρίδα Ελλάς» […]
Τότε πάγει ο Κωλέτης και λέγει της Αντιβασιλείας: «Αυτός οπού ’καμεν αυτό μαζώνει όλους τους αδικημένους και θα κάμει απανάστασιν».
(Κι’ αν μου ’ρθε παρόμοια ιδέα, να ’χω την κατάρα της πατρίδος!)
Και δίνει γνώμη να με πιάσουν να με στείλουν εις το Παλαμήδι να με φυλακώσουνε.
Έρχεται ο διοικητής ο Αξιώτης, ο φρούραρχος, ο γκενεράλ Πίζας. Μ’ ανακρένουν πώς το ’καμα αυτό και ποιος με διάταξε.
Τους λέγω κι εγώ:
«Το κεφάλι μου με διάταξε. Όταν ήταν τα μεσάνυχτα, οπού ήταν πολλά ήσυχα, και το ’καμα. […]
….[Θεέ], Και δε μας ακούς και δε μας βλέπεις […].
Και να σκούζω νύχτα και μέρα από τις πληγές μου.
Και να βλέπω τη δυστυχιμένη μου φαμίλια και τα παιδιά μου πνιγμένα στα κλάματα και ξυπόλυτα.
Και έξι μήνες φυλακωμένος σε δυο αδρασκελιὲς κάμαρη. Και γιατρό να μη βλέπομε.
Ούτε ν’ αφήνουν κανένα να πλησιάσει να μας ιδεί. […].
Και στις δεκατρείς τουτουνού του μήνα ήρθε ο μοίραρχος με τη στολή του, όπου μας φύλαγε, και μου λέγει να πάγω στη φυλακὴ του Μεντρεσέ, όπου φυλακώνουν τους κακούργους…
του Μεντρεσέ, όπου φυλακώνουν τους κακούργους» (03΄)

Τραγούδι 11

«Σκορπάει σκυλόδοντα το φως» (Απόσπασμα)
Ποίηση: Γιώργου Σεφέρη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει: Το φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Σκορπάει σκυλόδοντα το φως
η άσφαλτος λιώνει.
Τα σπίτια με χαμηλωμένα βλέφαρα πονούν
κι οι μηχανές
πριονίζουν σάρκες χωρίς αίμα.
ΡΕΦΡΕΝ 1
«Και δε μας ακούς
και δε μας βλέπεις».
«Έξι μήνες φυλακωμένος
σε δυο δρασκελιές κάμαρη
και σκούζω νύχτα μέρα απ’ τις πληγές μου.
Τούτο γινότανε στις δεκατρείς
αυτού του μήνα» (Αύγουστος 1853).
Κι ο ανακριτής τονίζοντας τις γενικές πληθυντικές
έκανε την κατ’ οίκον έρευνα
χωρίς ν’ αφήσει τίποτε˙
κατώγια, ταβάνια,
κασέλες, εικόνες […] του Θεού.
ΡΕΦΡΕΝ 2
«Και δε μας ακούς
και δε μας βλέπεις».
Κι ο μοίραρχος με τη στολή του, ο Πτολεμαίος
πήρε το γέρο ανήμερα της Παναγίας
στο Μεντρεσέ…, στο Μεντρεσέ…
που φυλακώνουν τους κακούργους.

Αφήγηση 11

«Κι αν με δικάσετε»
Ποίηση: Γιώργος Σεφέρης
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Κι αν με δικάσετε να πιω το φαρμάκι,
Κι αν με δικάσετε να πιω το φαρμάκι,
το δίκιο σας θα ναι το δίκιο μου,
το δίκιο σας θα ’ναι δίκιο μου.
Πού να πηγαίνω, πού να πηγαίνω…
γυρίζοντας σε ξένους τόπους,
ένα στρογγυλό λιθάρι.
Το θάνατο τον προτιμώ.
Ποιος πάει για το καλύτερο, ο θεός το ξέρει.

Τραγούδι 12

«Κι αν με δικάσετε»
Ποίηση: Γιώργου Σεφέρη
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει: Το φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
Κι αν με δικάσετε να πιω το φαρμάκι,
το δίκιο σας θα ναι το δίκιο μου
το δίκιο σας θα ’ναι δίκιο μου.
Πού να πηγαίνω, πού να πηγαίνω
Γυρίζοντας σε ξένους τόπους,
ένα στρογγυλό λιθάρι.
Το θάνατο τον προτιμώ.
Ποιος πάει για το καλύτερο ο θεός το ξέρει.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Αφήγηση 12

«Γι’ αυτά Πολεμήσαμε»
Κείμενο: Γιάννη Μακρυγιάννη
Αφηγητής: Λεωνίδας Κακούρης
Είχα δυο αγάλματα περίφημα. Μια γυναίκα κι ένα βασιλόπουλο.
Ατόφια.
Φαίνονταν οι φλέβες. Τόσην εντέλειαν είχαν.
Όταν χάλασαν τον Πόρο, τα ’χαν πάρει κάτι στρατιώτες, και στ’ Άργος θα τα πουλούσαν κάτι Ευρωπαίων.
Χίλια τάλαρα γύρευαν.
Πήρα τους στρατιώτες, τους μίλησα:
«Αυτά και δέκα χιλιάδες τάλαρα να σας δώσουνε, να μη καταδεχτείτε να βγουν από την πατρίδα μας. Γι’ αυτά πολεμήσαμε».
Όλοι οι προκομμένοι άντρες των παλαιών Ελλήνων, οι γοναίγοι όλης της ανθρωπότης, ο Λυκούργος, ο Πλάτων, ο Σωκράτης, ο Αριστείδης, ο Θεμιστοκλής, ο Λεωνίδας, ο Θρασύβουλος, ο Δημοστένης και οι επίλοιποι πατέρες γενικώς […] κοπιάζαν και βασανίζονταν[…]
Όλοι αυτείνοι οι μεγάλοι άντρες του κόσμου κατοικούνε τόσους αιώνες εις τον Άδη σ’ έναν τόπον σκοτεινόν και κλαίνε και βασανίζονται δια τα πολλά δεινά οπού τραβάγει η δυστυχισμένη πατρίδα τους. […]
…και να τους ειπούμεν τις χαροποιές είδησες, ότι αναστήθηκαν οι απόγονοί τους, οπού ήταν χαμένοι και σβυσμένοι από τον κατάλογον της ανθρωπότης…
Κι όσα σημειώνω τα σημειώνω γιατί δεν υποφέρνω να βλέπω το άδικον να πνίγη το δίκιον.
Δια κείνο έμαθα γράμματα εις τα γεράματα και κάνω αυτό το γράψιμον το απελέκητο, ότι δεν είχα τον τρόπον όντας παιδί να σπουδάξω. […]
Και για να μην τρέχω εις τους καφφενέδες και σε άλλα τοιούτα και δεν τα συνηθώ, περικαλούσα τον έναν φίλον και τον άλλον και μ᾿ έμαθαν κάτι περισσότερον εδώ εις Άργος, οπού κάθομαι άνεργος!
Και να μην λέγη ούτε ο δυνατός «εγώ», ούτε ο αδύνατος.
Ξέρετε πότε να λέγη ο καθείς «εγώ»; Όταν αγωνιστεί μόνος του και φκειάσει, ή χαλάσει, να λέγει εγώ. Όταν όμως αγωνίζονται πολλοί και φκειάνουν, τότε να λένε «εμείς».
Είμαστε εις το «εμείς» κι όχι εις το «εγώ».

Τραγούδι 13

«Αυτό το λόγο θα σας πω» (Στη νεολαία μας: 1η Νοεμβρίου 1940)
Ποίηση:Κωστή Παλαμά
Μουσική: Μιχάλης Τερζής
Ερμηνεύει: Ο Κωστής Κωνσταντάρας & Ο Κώστας Μακεδόνας
Συμμετέχει: Το Φωνητικό Σύνολο «Ρυθμός»
«Αυτό το λόγο θα σας πω»
Αυτό κρατάει ανάλαφρο
μεσ’ στην ανεμοζάλη,
το από του κόσμου τη βοή
πρεσβυτικό κεφάλι.
Αυτό το λόγο θα σας πω
δεν έχω άλλο κανένα.
μεθύστε με τ’ αθάνατο
Κρασί του ’21» (3.0΄)

ΤΕΛΟΣ

Σερπετζές:Το Ωδείο του Ηρώδου του Αττικού τον καιρό του Μακρυγιαννη.
Μεντρεσές: Οι Παλιές φυλακές των Αθηνών στην τοποθεσία «Ημερολόγιον του Κυρίστου» (Αέρηδες- Στην Πλάκα)
«Πολιορκημένοι από στεριά και θάλασσα»: Στίχος του Γιάννη Ρίτσου από τη Ρωμιοσύνη «Τόσα Χρόνια»
Αναφέρεται εδώ στο άσμα «Στο Μεσολόγγι».